مسجد سر بر آسمان كشيده است ؛ بسيار باشكوه . گويا ميدانى به اين خوبى [ 30 آ ] در جايى نباشد . نزديك اين ميدان حمام عاليى است از بناهاى شاه عباس . « 3 » اين مسجد موقوفات زيادى دارد [ كه ] داير است . كليساى بزرگى هم ارامنه دارند . بر روى هم رفته شهر خوبى است . مردمش حالتا از اهل شماخى بهترند ولى صورتا نسبت به آنها ندارند . ابريشم كمى به عمل مىآورند . شاه بلوط كه به زبان تركى اسلامبولى گستانه « 4 » گويند در باغستان اين ولايت بسيار است . درختهاى توت بسيار بزرگ دارند . توتش هم بد نيست . « 5 » قره‌ير از گنجه الى چاپارخانهء قره‌ير هيفده ورست [ است ] . « 6 » همهء راه هموار ، بلند و پست كمى دارد . زمين ريگ بوم و سنگلاخ [ است ] . اول و آخر راه از دو رود آب بايد گذشت . چند نهر از كنار راه جارى است . طرفين راه قدرى دور ، همه‌جا دهات آباد ، محل زراعت [ و ] باغستان و جنگل است . همه‌جا ابريشم‌كارى دارند . در اين جنگلها مرال ، قرقاول [ و ] دراج بسيار دارد . در بيابانش آهو و در [ 30 ب ] كوهستانش كبك و تيهو فراوان است . در اين آباديها برنج مىكارند و برنجشان خوب است . گشنيزبرى در اين بيابان بسيار ديده شد . در نزديك اين پستخانه عرّادهء كالسكهء ما شكست . متحير و سرگردان مانديم . جوانكى آقا على اكبر نام ، بزرگ پستخانه كه از نجباى گنجه و شيعه بود ، ما را

--> ( 3 ) . اين حمام را شاه عباس غفران‌پناه ساخته و وقف مسجد كرده است . دلاكها همه ايرانى هستند . ( سفرنامهء صنيع الدوله ، ص 36 ) . ( 4 ) . در متن با پيش اول نوشته شده است . در فرهنگ نوين عربى به فارسى اين واژه به صورت كستنا Kastana آمده است . ( سيد مصطفى طباطبايى ، فرهنگ نوين عربى - فارسى ، كتابفروشى اسلاميه ، ص 591 ) . ( 5 ) . انار خوبى دارد . در دامنهء كوه قلعهء خوبى است از آهك و سنگ . خندق [ و ] خاكريز معتبرى دارد . از بناهاى جواد خان گنجه‌اى است [ كه ] در دعواى روس خراب شده است . حال از جانب دولت عمارت مىكنند و به مردم اجازه داده‌اند كه در آنجا خانه بسازند . ( حاشيهء متن ) . ( 6 ) . در سفرنامهء صنيع الدوله ، اين كلمه به صورت قرايار آمده است : « از شمكور به چاپارخانهء قرايار نه ورس و از آنجا به گنجه شانزده ورس است » . ( سفرنامهء صنيع الدوله ، ص 35 ) .